داروخانه شبانه روزی پاستورداروخانه شبانه روزی پاستور


آشنايي کلي با سونوگرافي

کلمه سونوگرافي از لفظ لاتين

sound به معني صوت و نيز graphic به معني شکل و ترسيم گرفته شده و ultrasound از ultra به معني ماورا و نيز sound به معني صوت يا صدا گرفته شده است.

در سال 1876 ميلادي ، فرانسيس گالتون براي اولين بار پي بوجود امواج فراصوت برد. در زمان جنگ جهاني اول کشور انگلستان براي کمک به جلوگيري از غرق شدن غم ‌انگيز کشتي‌هايش توسط زيردرياييهاي کشور آلمان در اقيانوس آتلانتيک شمالي دستگاه کشف کننده زيردريايي‌ها به کمک امواج صوتي به نام Sonar ابداع کرد. اين دستگاه امواج فراصوت توليد مي‌کرد که در پيد اکردن مسير کشتيها استفاده مي‌شد. اين تکنيک در زمان جنگ جهاني دوم تکميل گرديد و بعدها بطور گسترده‌اي در صنعت اين کشور براي آشکار سازي شکافها در فلزات و ساير موارد مورد استفاده قرار مي‌گرفت. از کاربرد بخصوصي که انعکاس صوت در جنگ و صنعت داشت Sonar به علم پزشکي وارد شد و تبديل به يک وسيله تشخيصي بزرگ در علم پزشکي گرديد.

نخستين دستگاه توليد کننده امواج فراصوت در پزشکي ، در سال 1937 ميلادي توسط دوسيک اختراع شد و روي مغز انسان امتحان شد. اگر چه اولتراسوند در ابتدا فقط براي مشخص کردن خط وسط مغز بود، اکنون بصورت يک روش تشخيصي و درماني مهم در آمده و پيشرفت روز به روز انواع نسلهاي دستگاههاي توليد اولتراسوند ، تحولات عظيمي در تشخيص و درمان در علم پزشکي بوجود آورده است.

امواج فراصوت به شکلي از انرژي از امواج مکانيکي گفته مي‌شود که فرکانس آنها بالاتر از حد شنوايي انسان باشد. گوش انسان قادر است امواج بين 20 هرتز تا 20000 هرتز را بشنود. هر موج (شنوايي يا فراصوت) يک آشفتگي مکانيکي در يک محيط گاز ، مايع و يا جامد است که به بيرون از چشمه صوتي و با سرعتي يکنواخت و معين حرکت مي‌کند. در حرکت يا گسيل موج مکانيکي ، ماده منتقل نمي‌شود. اگر ارتعاش ذرات در جهت عمود بر انتشار صوت باشد، موج عرضي است که بيشتر در جامدات رخ مي‌دهد و در صورتي که ارتعاش در راستاي انتشار امواج باشد، موج طولي است. انتشار در بافتهاي بدن به صورت امواج طولي است. از اين رو در پزشکي با اينگونه امواج سر و کار داريم.

بعدها در مرکز تحقيقات نيروي دريايي آمريکا با استفاده از سونوگرافي به تشخيص سنگ‌هاي کيسه صفرا پرداختند و به تدريج اين روش جايگاه خود را در بين روش‌هاي تشخيص پزشکي پيدا کرد، به طوري که امروزه به صورت بسيار گسترده در بررسي انواع بيماري‌ها در بسياري از اعضاء داخلي بدن مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

فوائد سونوگرافي

تا قبل از ابداع روش سونوگرافي، تصويربرداري عمدتاً با استفاده از روش‌هاي متداول راديولوژي و به کمک اشعه ايکس انجام مي‌پذيرفت. گرچه مقاديري از اشعه ايکس که در تصويربرداري از بدن انسان مورد استفاده قرار مي‌گيرد در حدي نيست که سبب بروز عارضه‌اي گردد اما استفاده از آن در مواردي همچون بررسي زنان باردار، بررسي وضعيت جنين در شکم ما در و بررسي‌هاي مکرر در برخي بيماري‌ها و ديگر موارد مي‌تواند عوارض جبران‌ناپذيري به جاي بگذارد که از آن جمله مي‌توان به ناهنجاري‌هاي مادرزادي جنيني، افزايش ميزان سقط جنين در ماه‌هاي نخست بارداري، عقب‌ماندگي رشد، کوري جنين و انواع سرطان‌هاي خون در کودکان اشاره نمود.

با ابداع روش سونوگرافي و به کارگيري امواج صوتي به جاي اشعه ايکس مشکل تا حدود زيادي برطرف گرديد. به نحوي که امروزه با استفاده از اين روش وضعيت و سلامتي جنين بارها در طي حاملگي مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد، بدون آنکه خطري متوجه مادر يا جنين گردد. به علاوه با اين روش بسياري از محدوديت‌هاي راديولوژي با اشعه ايکس از جمله افتراق تومورهاي توپر از کيست‌ها (حفرات تو خالي يا انباشته از مايع)، شناسايي بسياري از ضايعات بافت‌هاي نرم مانند کبد، طحال و کليه از ميان برداشته شده است. معهذا عليرغم تمامي اين فوايد هنوز در بسياري از موارد انجام راديولوژي با اشعه ايکس بر سونوگرافي ارجح است. بديهي است پزشک شما با تکيه بر دانش پزشکي خود و بر پايه مطالب علمي روش تصويربرداري مناسبي را براي شما درخواست خواهد نمود. توجه به اين اصل مهم است که روش‌هاي تصويربرداري مکمل يکديگرند. يقين بدانيد که وي اين انتخاب را بر اساس سود حاصله در زمينه تشخيص دقيق و زودرس بسياري شد خواهد سنجيد.

کاربرد هاي امواج فراصوت

1. بيماريهاي زنان و زايمان (Gynecology) مانند بررسي قلب جنين، اندازه گيري قطر سر (سن جنين)، بررسي جايگاه اتصال جفت و محل ناف، تومورهاي پستان.

2. بيماريهاي مغز و اعصاب(Neurology) مانند بررسي تومور مغزي، خونريزي مغزي به صورت اکوگرام مغزي يا اکوانسفالوگرافي.

3. بيماريهاي چشم (ophthalmology) مانند تشخيص اجسام خارجي در درون چشم، تومور عصبي، خونريزي شبکيه، اندازه گيري قطر چشم، فاصله عدسي از شبکيه.

4. بيماريهاي کبدي (Hepatic) مانند بررسي کيست و آبسه کبدي.

5. بيماري‌هاي قلبي (cardiology) مانند بررسي اکوکارديوگرافي.

6. دندانپزشکي مانند اندازه‌گيري ضخامت بافت نرم در حفره‌هاي دهاني. و نيز کاربردهاي درماني آن مانند جرم گيري لثه

7. اين امواج به علت اينکه مانند تشعشعات يونيزان عمل نمي‌کنند. بنابراين براي زنان و کودکان بي‌خطر هستند.

8. همچنين براي تصويربرداري از سينه هااستفاده مي‌شود.

9. بخاطر وضوح بالا، از اين روش، براي تصويربرداري از بافتهاي سطحي و سلولهاي نزديک سطح پوست استفاده مي‌شود.

کاربردهاي ديگر  سونوگرافي

از ديگر کاربردهاي سونوگرافي مي‌توان به سونوگرافي قلب (اکوکارديوگرافي)، اندوسونوگرافي (سونوگرافي از داخل حفرات بدن) که در بررسي مري، معده، پروستات، بيماري‌هاي زنان و ... به کار مي‌رود، سونوگرافي اينتر اوپراتيو (سونوگرافي‌هاي حين جراحي) که در طي آن، در اتاق عمل هنگامي که شکم بيمار در حين جراحي باز شده است مستقيماً پروب سونوگرافي روي کبد يا ساير اعضاء قرار داده شده و ضايعات به صورت دقيق‌تر بررسي مي‌شوند، روش‌هاي مداخله‌اي ودرماني سونوگرافي (اينترونشنال) که براي انجام بيوپستي، تخليه کيست‌ها، سوزاندن تومورها، ليزردرماني و ... مورد استفاده قرار مي‌گيرد اشاره نمود.

ضررهاي سونوگرافي و حفاظت در مقابل آنها

اگر سونوگرافي به دست پزشکان توانمند و با سواد و با تکنيک‌هاي معقول و دفعات مناسب انجام گيرد، فاقد هرگونه ضرري خواهد بود. انجام سونوگرافي براي زمان‌هاي طولاني، مقاصد غيرعلمي و خصوصاً توسط افراد غيرپزشک و ناوارد پسنديده نيست.

خانم‌هاي باردار بايد به اين موضوع توجه نمايند که جنسيت جنين و تصوير سه بعدي جنين که در شکمشان وجود دارد گرچه زيبا به نظر مي‌رسد، ليکن نبايد بيش از حد نظرشان را به اين مسئله معطوف نموده و از پزشک‌شان بخواهند که فراتر از حد متعارف به انجام سونوگرافي بر روي آنان اقدام نمايد. به نظر مي‌رسد که انجام سه نوبت سونوگرافي در هفته‌هاي 12 و 26 و 36 حاملگي لازم و کافي باشد.

سونوگرافي در هفته‌ 12 براي اين انجام مي‌شود که بدانيم که آيا اصلاً جنيني وجود دارد يا نه؟ آيا مغز جنين تشکيل شده است و آيا دوقلويي‌ يا چند قلويي وجود دارد يا خير. سونوگرافي در هفته 26 براي تعيين دقيق سن و مطالعه بدن و حرکات جنين و سونوگرافي هفته 36 براي تعيين وضعيت قرارگيري جنين (آيا عرضي قرار گرفته است، سر جنين رو به پايين است، پاي جنين رو به پايين است و ...)، وضعيت جفت، بندناف و مايع داخل کيسه آب و ... انجام مي‌شود. در مواردي که وضعيت خاصي براي مادر يا جنين وجود داشته يا پزشک معالج تشخيص دهد مي‌توان دفعات انجام سونوگرافي در طي بارداري را افزايش داد.

مادر عزيز

انجام سونوگرافي‌هاي مکرر و طولاني بنا به علل غيرعلمي از قبيل تعيين جنسيت جنين آن هم توسط افراد غيرپزشک و غيرمتخصص در زمان بارداري توصيه نمي‌شود.

مع‌هذا هيچگونه گزارشي دالّ بر عوارض باليني سونوگرافي گزارش نشده و استفاده از سونوگرافي طبق نظر پزشک معالج با رعايت حدّ اعتدال کاملاً بي‌ضرر است.

بانوان گرامي

همواره پزشک يا دندانپزشک معالج خود را در جريان حاملگي يا عقب افتادن عادت ماهيانه خود قرار دهيد.



گروه: مطالب عمومي | تاريخ انتشار: 1394/04/02

© کلیه حقوق مادی و معنوی این وب سایت متعلق به داروخانه شبانه روزی پاستور می باشد. | طراحی و اجرا توسط حماسه ها